blank

“D” katsayisi insaat muhendislerinin hayatina TBDY2018 ile girdi. Sectiginiz taşiyici sisteme göre artık “R” katsayısının yaninda tablodan birde “D” katsayisina bakiyorsunuz.

D” katsayisi nedir? Önemlimidir? Nerelerde kullanılır?

1997 deprem yonetmeliginden itibaren süneklik kavrami tasarimda öne çıkti. Sunekligin değeri, deprem kuvvetlerinin cok büyük olması sebebiyle, binayi ancak sünek tasarimla koruyabilecek olma bilincinin gelismesiyle artti. TBDY2018 utanmasa, yüksek sunek tasiyici sistem harici bir tasarimi yasaklayacak. TBDY2018 simdilik yüksek sünek taşıyıcı sistem harici tasarimlari yasaklamiyor, kısıtlamakla yetiniyor. Ama belki 10-15 yıl sonra tum taşıyıcı sistemler yüksek sunek olarak tasarlanmak zorunda olacak, gidişat o yönde. TBDY2018 hakkinda muhendislerin(insaat mühendisleri) kafasindaki sorularin cevabınin %80’i “sünek”. TBDY2018’in depreme karşi aldirdıgi tedbirlerin %80’i “sünek” tasarimla ilgili. TBDY2018 de en fazla gecen kelime “sünek”. TBDY2018 adeta sunek tasarim yonetmeliği. Yazinin başinda sordugum “D” katsayisi hakkinda sordugum sorularin cevabi da “sünek”.(burada %80 oranı’nin tespiti icin bir arastirma yapilmamıştır. Sadece konunun öneminin daha iyi anlasilmasi acisindan yazar tarafindan gelisiguzel verilmistir)

Süneklik nedir bilen, TBDY2017’i de bilir. Sünekliği anlayan, TBDY2018’ide anlar.

İşin kötü tarafi da hemen hemen tum insaat muhendisleri “suneklik” nedir sorusunun cevabını bildigini zanneder ama tarif et desen edemez.

Süneklik, sistemin/elemanin/malzemenin, kapasite kaybina ugramadan, şekil degistirebilmesidir. Akma olmadan suneklik olmaz, plastiklesmeden suneklik ortaya çikmaz. Akma demek, hasar demektir, o halde hasar olmadan suneklik olmaz. Zaten hasar dediginiz sey, birseylerin şeklinin degismesi degil mi?

Herhangi bir sistemin GERCEK kapasitesi fy kadar olsun. Ancak muhendis hesaplarinda bu fy yi sinira kadar kullanmaz. Birtakim sayilara bolerek kendini emniyete alir ve tasarimi fd dedigi biraz daha kücuk bir degere gore yapar. Mesela betonarmeyi akliniza getirin. Taşiyici sistemin gercek kapasitesini bulmak isterseniz gercek beton dayanimini, gercek celik dayanimini kullanirsiniz. Bu degerleri kullanarak ortaya cikan kapasite fy kapasitesidir. Muhendis beton degerini 1,5’e boler, celik degerini 1,15’e boler, ayrica uretici firmalarda biraz daha buyuk dayanimlarda malzeme uretir ve sonucta ortaya fd denilen biraz daha kücuk bir kapasite çikar. Yani fd<fy… Bu sekilde de nispeten guvenli bir tasarim yapilabilir. Dayanim fazlaligi katsayisi iste budur:

D=fy/fd.

Mantıkli gibi gorunuyor. Ancak suneklik dedigimiz sey akmadan sonra gerceklesiyordu, yani siz elemanlarin/malzemenin akmasina izin vetecejsiniz ki, imkan saglayacaksiniz ki sunek davranis olsun. Akma gerceklesemiyorsa, suneklikte gerceklesmez. D katsayisi da bunun icin bazi yerlerde kullanilir. Yani D katsayisinin baxi yerlerde kullanilma sebebide sunekliktir. Gordugunuz gibi bu sorununda cevsbi süneklik.

D katsayisinin kullanilma sebebi, sunek olmayan davranisa karsilik gelen kuvvetlerin(mesela kesme kuvveti, mesela zimbalama vb), (fd) duzeyinden, (fy) duzeyine cikarilmasidir. Boylece akma seviyesine gelen sistemin sunek olmayan kuvvetlere karsi dayanimi artirilmis ur, kirilmaz, cökmez, yani gevrek kirilma olmaz,eleman/malzeme rahatca akar/akabilir. Akınca da sunek davranis gerceklesir(akma yoksa suneklik yok, mutlaka eleman akma olmadan kirilmamali).

Anlasilacagi uzere (D) katsayisida suneklik amacli kullanilmakta. (D) katsayisi ile esas olarak gevrek kirilma onlenip rahatca akma amaclandigindan, kesme kuvveti gibi, zimbalama kuvveti gibi degerler (D) ile carpilip artirilir. Bu yeterlidir…

Ahmet CELIKKOLLU
Insaat Muhendisi
ESKISEHIR
0545 401 95 15

blank
İlkokulu porsuk ilkokulunda okudum. Ortaokulu cumhuryet lisesi orta bölümünde bitirdim. Liseyi yatılı olarak demiryolu meslek lisesinde okudum. Mecburi hizmet için Malatyada TCDD de göreve başladım. TCDD den istifa ederek anadolu üniversitesi inşaat fakültesine kayıt yaptırdım. 1987 yılında Anadolu Üniversitesi mühendislik mimarlık fakültesinde ögretime başladım. Alt yapı firmalarında, inşaat firmalarında ve proje firmalarında çalıştım. (ESKİŞEHİR, İSTANBUL, KÜTAHYA, KARS,BİLECİK,TOKAT VB). Devlet memuru olarak belediyelerde görev yaptım.

1 Yorum

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.