Nerede, ne zaman, hangi tür yapi yaparsanız yapın yüksek sünek yapı yapın. Oyle ki meslek hayatinız bittiğinde projelendirdiginiz yapilar’in tamami yuksek sünek olmuş olsun.

Sünekligin tanımini tekrarlayayim. Şekil degistirecek ama tasima kapasitesi azalmayacak, işte sünekliğin tanimi bu.

Betonarme bir tasiyici sistem projelendirdiniz yada mevcut bir yapıyi analiz ettiniz, bu yapi sunek mi gevrek mi nasil karar vereceksiniz?

Betonarme bir yapi eger yuksek sünekse donatilar akar, gevrek ise donatilar sapasağlam yerinde dururken yapi kirilir. Işte yuksek sünek betonarme yapi ile gevrek betonarme yapi arasindaki fark bu. Sanki donati akması kotü bir şeymiş gibi geliyor degil mi? Ama kötu bir sey degil, donatı’nin akması(egilme donatisi) yapinız icin bulunmaz bir nimettir.Ne yapin ne edin donatinizin akmasinı saglayın.Bina gocmesin donati aksın. Donatı’nin akmasi’nin suneklikle ne ilgisi var diyebilirsiniz. Betonarme bir yapida egilme donatisi’nin akmasi demek, süneklik demektir.Her tür dış etki karsisinda binaniz yıkılmadan donatinız akiyorsa bikin ki yapiniz sunektir. Suneklik tanimıni hatırlayin. Şekil degistirecek, ama kapasite aynen kalacak. Burada donati akmasi denek ßekil degistirme demektir, sekil degistirme demek hasar demektir, sekil degistirme demek plastik mafsal demektir.

Burada akmasini istedigimiz donatilar kirislerdeki donatilardir. Peki yuksek sunek bir yapi da neden kirislerdeki donati’nin akmasini istiyoruz.Kolon donatilari da aksa olmaz mi? Oncelikle, akma nerede olur onu bir belirleyelim. Akma egilme momentinin buyuk okdugu yerlerde olusur.Egilme momenti nerede buyuktur kiris uclarinda ve kolon uclarinda. Yani donati akarsa buralar da akar. Simdi neden kirislerde akma olmasini istiyoruz ona bakalim. Birinci neden, kirisler de normal kuvvet sıfır’a yakındir. Bu da kirisin suneklik kapasitesinin cok yuksek oldugu anlamina gelir.En kötü kiris’in suneklik potansiyeli, en iyi kolonun suneklik potansiyelinden yuksektir. Cunku kolonda malesef normal kuvvet mevcuttur.Ikinci neden de kolon alt ve ust uc donatilari hemen akarsa stabilite’nin bozulmasi durumudur.Kolonun alt ve ust uc donatilarinin akmasi demek alt ve ust uçlarda sekil degisiklikleri olmasi anlami tasir. Şekil degisikligi demek deplasman demek, otelema demek, hasar demektir. Dusey elemanlar da sekil degisikligi oluncada, kirisler kusursuz bile olsa yapi ayakta duramaz.

O halde betonarmede yapacaginiz tasarim kiris donatilarinin akmasi uzerine kurulu olmalidir. Hesabiniz yaptiniz, baktinız kiris uclarindaki donatilar akıyor, kolonlar hala ayakta, biliniz ki yuksek sunek tasarim yapmissiniz. Diyelim ki devasa kesitler kullandiniz, iri iri kolonlar , iri iri kirisler kullandiniz, icerisine de donati yigdiniz, ama bir hesapladiniz kiris donatilariniz akmiyor/akamiyor bilin ki gevrek bir tasarim yaptiniz. Yuksek sunek tasarim’in eleman boyutlari ile ilgisi yoktur.Cok iri elemanlarla da yuksek sunek tasarim yapabilirsiniz, incecik elemanlarla da yapabilirsiniz.

30/30cm kolonlarla yuksek sunek tasarim olur, 100/100cm kolonlarla yuksek sunek tasarim olur, 30/200cm perdelerle yuksek sunek tasarim olur. Bunun yaninda 30/30cm kolonlarla gevrek tasarim olur, 100/100cm kolonlarla gevrek tasarim olur, 30/200cm perdelerle de gevrek tasarim olur. Ebatla hic ilgisi yok. Bakacaksiniz, kiris donatilari akmış mı, akmamış mi? Eger akmışsa bilin ki işler yolunda, eger akmamışsa/akmiyorsa ters giden bir seyler var. Hesabinizi kitabinizi kiris donatilarinizi akacak sekilde yapin(deprem aninda). Akan kiriş donatısindan korkmayin. Eger ruzgara ragmen, depreme ragmen kiris donatiniz onceden akmiyorsa ondan korkun… Sanmayin ki hic akmayan kiris donatisi iyi bir seydir ve yapinin yuksek dayanimli oldugu anlamina geliyor…Kiris donatilari’nin her halukarda akmamasi ancak gevrek kirilmaya maruz kalacagi anlami tasir…

Ahmet CELIKKOLLU
Insaat Muhendisi
ESKISEHIR

1 Yorum

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.